Οι στροφές ανά λεπτό αποτελούν μία από τις σημαντικότερες ενδείξεις στον πίνακα οργάνων ενός αυτοκινήτου, καθώς η λειτουργία του κινητήρα σε λάθος εύρος στροφών μπορεί να επηρεάσει τόσο την αποδοτικότητα όσο και τη διάρκεια ζωής του.

Ο κινητήρας αποτελεί την «καρδιά» του αυτοκινήτου και το πιο πολύπλοκο μηχανικό σύστημα του οχήματος.

Για αυτόν τον λόγο, εφόσον θέλουμε να διατηρήσουμε το αυτοκίνητό μας σε καλή κατάσταση για πολλά χρόνια και για πολλά χιλιόμετρα, είναι απαραίτητο όχι μόνο να τήρουμε τα προβλεπόμενα διαστήματα συντήρησης ακριβώς όπως ορίζει ο κατασκευαστής, αλλά και να το οδηγούμε με τρόπο που δεν καταπονεί περισσότερο από όσο χρειάζεται τα μηχανικά του μέρη.

Μάλιστα, ένα από τα στοιχεία που συχνά υποτιμούν πολλοί οδηγοί είναι οι στροφές λειτουργίας του κινητήρα, δηλαδή σε ποιο εύρος στροφών πρέπει να κινείται το αυτοκίνητο σε σχέση με τις απαιτήσεις του δρόμου και τις συνθήκες οδήγησης.

Στην πράξη, αρκετοί οδηγοί κάνουν λάθη που με την πάροδο του χρόνου προκαλούν κόπωση στα μηχανικά μέρη του κινητήρα. Η συνεχής καταπόνηση συσσωρεύεται και τελικά μετατρέπεται σε φθορά, η οποία μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε σοβαρές μηχανικές βλάβες.

Πιο συγκεκριμένα, στους σύγχρονους κινητήρες υπάρχει ένα ιδιαίτερα επικίνδυνο φαινόμενο που συνδέεται με τη λειτουργία σε χαμηλές στροφές και το ταυτόχρονο μεγάλο άνοιγμα του γκαζιού.

Σε αυτές τις συνθήκες μπορεί να εμφανιστούν αιφνίδιες προαναφλέξεις μέσα στον κύλινδρο, οι οποίες δημιουργούν εξαιρετικά υψηλές πιέσεις. Τα γνωστά «πειράκια» μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές ζημιές, καταστρέφοντας έμβολα, έδρανα και άλλα κρίσιμα εξαρτήματα του κινητήρα, οδηγώντας ακόμη και σε ολική καταστροφή του.

Στην πράξη, όταν ένας οδηγός χρησιμοποιεί μια υψηλή σχέση μετάδοσης και επιταχύνει με πλήρες γκάζι περίπου στις 1.500 στροφές ανά λεπτό, οδηγεί τον κινητήρα σε ένα σημείο λειτουργίας που οι μηχανικοί θεωρούν ιδιαίτερα επιβαρυντικό.

Σε τέτοιες συνθήκες, η πίεση στους κυλίνδρους αυξάνεται απότομα, παρόλο που το στροφόμετρο δείχνει σχετικά χαμηλές στροφές. Αυτό σημαίνει ότι ο κινητήρας καταπονείται έντονα στο εσωτερικό του, ακόμη κι αν ο οδηγός δεν αντιλαμβάνεται κάτι ασυνήθιστο, αφού η λειτουργία μπορεί να παραμένει ήσυχη και χωρίς εμφανείς ενδείξεις.

Η κατάσταση αυτή περιγράφεται ως υποστροφική φόρτιση του κινητήρα, δηλαδή λειτουργία σε χαμηλές στροφές αλλά με μεγάλη απαίτηση ισχύος.

Ως προς την ιδανική ένδειξη στροφών, ο γενικός κανόνας λέει ότι τα περισσότερα αυτοκίνητα λειτουργούν πιο αποδοτικά σε ένα εύρος περίπου 2.000 έως 3.000 στροφών ανά λεπτό όταν το φορτίο είναι μέτριο. Σε αυτό το σημείο εξασφαλίζεται σωστή λίπανση, σταθερή θερμοκρασία λειτουργίας και επαρκής ροπή χωρίς υπερβολική καταπόνηση.

Σε κάθε περίπτωση, για να κατανοήσει κανείς καλύτερα πώς πρέπει να οδηγεί ώστε να προστατεύει τον κινητήρα του, είναι σημαντικό να γνωρίζει πώς λειτουργούν οι διαφορετικοί τύποι κινητήρων και ποια είναι τα ασφαλή όρια λειτουργίας τους.

Στους υπερτροφοδοτούμενους βενζινοκινητήρες για παράδειγμα, τα πειράκια λειτουργούν ουσιαστικά σαν μια μικρή πρόωρη έκρηξη μέσα στον κύλινδρο. Η ανάφλεξη πραγματοποιείται πριν από τον κανονικό χρόνο, τη στιγμή που το έμβολο πλησιάζει στο άνω νεκρό σημείο.

Αυτή η πρόωρη καύση δημιουργεί διαφορετικές δυνάμεις στο εσωτερικό του κινητήρα, επιβαρύνοντας τον πείρο του εμβόλου, τη μπιέλα και τα έδρανα με τρόπο που δεν έχει σχεδιαστεί να αντέχει το σύστημα.

Σε χαμηλές στροφές με πολύ γκάζι αυτό το φαινόμενο τείνει να συμβαίνει περισσότερο ενώ, αντίθετα, η περιστασιακή λειτουργία του κινητήρα κοντά στο όριο των στροφών δεν θεωρείται τόσο επιβαρυντική όσο η συστηματική λειτουργία σε πολύ χαμηλές στροφές.

Ιδιαίτερα προσεκτικοί πρέπει να είναι και όσοι οδηγούν οχήματα με κινητήρες diesel, αφού η ίδια πρακτική μπορεί να δημιουργήσει και ένα επιπλέον πρόβλημα, καθώς επιταχύνει τη συσσώρευση αιθάλης στο φίλτρο DPF.

Το φίλτρο αυτό λειτουργεί ουσιαστικά ως μια τεχνητή παγίδα που συγκρατεί τα μικροσκοπικά σωματίδια καύσης των diesel κινητήρων, όμως με την πάροδο του χρόνου μπορεί να φράξει, ειδικά όταν το αυτοκίνητο χρησιμοποιείται επί των πλείστων σε μικρές αστικές διαδρομές και με χαμηλές στροφές.

Η σωστή τακτική για την αντιμετώπιση του είναι η οδήγηση σε συνθήκες που επιτρέπουν την αναγέννηση του φίλτρου. Ειδικότερα, προτείνεται οδήγηση για περίπου 15 λεπτά με σταθερή ταχύτητα 60 έως 70 χλμ./ώρα, σε σχέση μετάδοσης που διατηρεί τον κινητήρα περίπου στις 1.800 έως 2.500 στροφές, ώστε να επιτευχθεί η απαραίτητη θερμοκρασία καύσης.

Προφανώς, ιδιαιτέρως λανθασμένη θεωρείται η πρακτική που υιοθετούν αρκετοί οδηγοί μέσα στην πόλη, οι οποίοι επιλέγουν συνεχώς υψηλές σχέσεις μετάδοσης για να διατηρούν χαμηλές τις στροφές, πιστεύοντας ότι έτσι μειώνεται η κατανάλωση καυσίμου.

Στην πραγματικότητα, πολλές μελέτες έχουν δείξει ότι η συνεχής λειτουργία σε πολύ χαμηλές στροφές μπορεί να αυξήσει τη φθορά του κινητήρα και θα πρέπει να αποφεύγεται σε κάθε συνθήκη.

Ένα ακόμη συνηθισμένο λάθος αφορά την παρατεταμένη λειτουργία του κινητήρα στο ρελαντί μέχρι να ζεσταθεί ο κινητήρας. Οι ειδικοί προβλέπουν πως η εν λόγω τακτική μπορεί να έχει τα ακριβώς αντίθετα από τα επιθυμητά αποτελέσματα, αφού μπορεί να δημιουργηθεί υγρασία στο λάδι.

Για τον λόγο αυτό πολλοί κατασκευαστές λένε πως η σωστή τακτική είναι να ξεκινούμε την οδήγηση με το που βάζουμε προς, κάνοντας ωστόσο ήπια χρήση του γκαζιού και οδηγώντας σε στροφές που δεν ξεπερνούν περίπου τις 2.500 στροφές στα πρώτα χιλιόμετρα, μέχρι να ζεσταθεί πλήρως το σύστημα.