Στο επίκεντρο της μεταρρύθμισης βρίσκεται ο εκσυγχρονισμένος ενωσιακός τελωνειακός κώδικας (ΕΤΚ) και η σύσταση της Τελωνειακής Αρχής της ΕΕ.
Η τελωνειακή μεταρρύθμιση της ΕΕ τέθηκε σε ισχύ, σηματοδοτώντας την έναρξη ενός καλύτερου, εξυπνότερου και απλούστερου τελωνειακού συστήματος σε ολόκληρη την ΕΕ. Μετά την επίσημη έγκριση από το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η μεταρρύθμιση δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα το περασμένο Σάββατο και θα εφαρμοστεί σταδιακά από τα τέλη Σεπτεμβρίου 2026.
Η μεταρρύθμιση θα εκσυγχρονίσει το τελωνειακό σύστημα της ΕΕ, καθιστώντας το πιο ψηφιακό, βασισμένο στα δεδομένα και ανταποκρινόμενο στις αυξανόμενες προκλήσεις του διεθνούς εμπορίου. Αυτό θα στηρίξει τα τελωνεία της ΕΕστην αντιμετώπιση των εξελισσόμενων γεωπολιτικών κινδύνων, της ταχείας επέκτασης του ηλεκτρονικού εμπορίου και της αυξανόμενης ζήτησης για προστασία των καταναλωτών. Στο επίκεντρο της μεταρρύθμισης βρίσκεται ο εκσυγχρονισμένος ενωσιακός τελωνειακός κώδικας (ΕΤΚ) και η σύσταση της Τελωνειακής Αρχής της ΕΕ (EUCA).
BUY NOW
Στην Ελλάδα η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ), αναλαμβάνει κεντρικό ρόλο στην προετοιμασία και εφαρμογή του νέου θεσμικού πλαισίου, συντονίζοντας τις αναγκαίες επιχειρησιακές, οργανωτικές και ψηφιακές προσαρμογές με έμφαση στην προσαρμογή των εθνικών τελωνειακών συστημάτων και τη διασύνδεσή τους με τον Τελωνειακό Κόμβο Δεδομένων της ΕΕ, στην αναβάθμιση των συστημάτων ανάλυσης κινδύνων και τελωνειακών ελέγχων, στην εκπαίδευση του ανθρώπινου δυναμικού και τη διαρκή υποστήριξη των επιχειρήσεων και συναλλασσόμενων και στην ενεργό συμμετοχή της Ελλάδας στη διαμόρφωση των ευρωπαϊκών εκτελεστικών κανόνων, σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την Ευρωπαϊκή Τελωνειακή Αρχή.
Στο επίκεντρο της μεταρρύθμισης βρίσκεται ο ψηφιακός μετασχηματισμός των ευρωπαϊκών Τελωνείων και η ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών.
Μεταξύ άλλων, προβλέπονται η δημιουργία του Τελωνειακού Κόμβου Δεδομένων της ΕΕ (EU Customs Data Hub) ως ενιαίου ψηφιακού περιβάλλοντος για τη συλλογή, επεξεργασία και ανταλλαγή τελωνειακών πληροφοριών, η ενιαία και αποτελεσματικότερη εφαρμογή των τελωνειακών ελέγχων, με ενισχυμένη αξιοποίηση της ανάλυσης κινδύνου σε επίπεδο ΕΕ, η απλούστευση και εκσυγχρονισμός των τελωνειακών διαδικασιών, με παράλληλη ενίσχυση της συνεργασίας με τους οικονομικούς φορείς, η αποτελεσματικότερη διαχείριση των αυξανόμενων ροών του ηλεκτρονικού εμπορίου, με την προσαρμογή των τελωνειακών διαδικασιών στις νέες μορφές εμπορίου και η ενίσχυση της προστασίας των δημοσιονομικών συμφερόντων της ΕΕ, της δημόσιας υγείας, των καταναλωτών και του περιβάλλοντος.
Νέος ενωσιακός τελωνειακός κώδικας
Ο νέος κανονισμός για τον ΕΤΚ, που δημοσιεύθηκε στις 19 Σεπτεμβρίου, παρέχει τη νομική βάση για την τελωνειακή μεταρρύθμιση της ΕΕ. Αναδιατυπώνει τη νομική αρχιτεκτονική που διέπει τις τελωνειακές επιχειρήσεις σε ολόκληρη την ΕΕ, δημιουργώντας ένα πιο ολοκληρωμένο σύστημα και βοηθώντας την τελωνειακή ένωση να λειτουργεί ως ενιαία. Ο νέος κώδικας θα εκσυγχρονίσει τις τελωνειακές διαδικασίες, θα εναρμονίσει τις διαδικασίες, θα μειώσει τον διοικητικό φόρτο και θα ενισχύσει τη διαχείριση κινδύνων. Αυτό σημαίνει ότι, τελικά, θα υπάρχει ένα ενιαίο τελωνειακό σημείο εισόδου για όλες τις τελωνειακές πράξεις σε ολόκληρη την ΕΕ αντί για πολλαπλά εθνικά συστήματα.
Τα τελωνεία αποτελούν σήμερα στρατηγικό πυλώνα για την ανταγωνιστικότητα και την οικονομική ασφάλεια της ΕΕ. Συμβάλλει στην προστασία της ενιαίας αγοράς, στην επιβολή των ευρωπαϊκών προτύπων και στη διευκόλυνση του νόμιμου εμπορίου. Η μεταρρύθμιση θα ενισχύσει τον ρόλο των τελωνειακών αρχών στην είσπραξη των τελωνειακών δασμών, καθώς και στην τήρηση των μη φορολογικών κανόνων της ΕΕ, όπως η ασφάλεια των προϊόντων, οι περιβαλλοντικοί κανόνες και τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας. Οι τελωνειακές διαδικασίες και απαιτήσεις θα καταστούν απλούστερες και πιο προβλέψιμες για τις νόμιμες επιχειρήσεις. Θα υπάρξουν επίσης σαφέστερες αρμοδιότητες για τους εισαγωγείς και εξορθολογισμένη υποβολή εκθέσεων μέσω ενιαίας διεπαφής δεδομένων της ΕΕ. Οι αξιόπιστοι συναλλασσόμενοι θα επωφεληθούν από σημαντικά απλουστευμένες διαδικασίες.
Μια νέα τελωνειακή αρχιτεκτονική που βασίζεται στα δεδομένα
Η EUCA, με έδρα τη Λιλ, ιδρύθηκε νόμιμα στις 20 Σεπτεμβρίου. Η νέα Αρχή θα ενισχύσει τη συνεργασία μεταξύ των τελωνειακών αρχών των κρατών μελών, καθιστώντας δυνατή τη διαχείριση κινδύνων σε επίπεδο ΕΕ και υποστηρίζοντας μια πιο συνεκτική αντίδραση σε κοινές απειλές στα σύνορά μας. Βασικό καθήκον της EUCA θα είναι η ανάπτυξη του τελωνειακού κόμβου δεδομένων της ΕΕ, ο οποίος θα μετασχηματίσει τα επί του παρόντος κατακερματισμένα τελωνειακά συστήματα ΤΠ. Η νέα προσέγγιση με επίκεντρο τις επιχειρήσεις θα δημιουργήσει μια ενιαία εμπορική διεπαφή της ΕΕ για τις εισαγωγές και τις εξαγωγές από την ΕΕ, καθώς και για όλες τις ανταλλαγές πληροφοριών και διατυπώσεων με τις τελωνειακές αρχές. Ο κόμβος δεδομένων θα αντικαταστήσει σταδιακά τα υφιστάμενα εθνικά τελωνειακά συστήματα ΤΠ, εξοικονομώντας περίπου 2,3 δισ. ευρώ ετησίως σε λειτουργικές δαπάνες για τα κράτη μέλη και 2,58 δισ. ευρώ ετησίως σε διοικητικές δαπάνες για τους οικονομικούς φορείς.
Ο τελωνειακός κόμβος δεδομένων της ΕΕ θα τεθεί σε λειτουργία για το ηλεκτρονικό εμπόριο ήδη από τον Ιούλιο του 2028. Για το υπόλοιπο του εμπορίου, ο κόμβος δεδομένων θα τεθεί σε λειτουργία το αργότερο από το 2031.
Από κοινού, ο κανονισμός για τον ΕΤΚ, ο κόμβος δεδομένων και η EUCA θα στηρίξουν την καλύτερη συνεργασία μεταξύ των ευρωπαϊκών και των εθνικών αρχών, ιδίως των φορολογικών αρχών και των αρχών εποπτείας της αγοράς, και θα παράσχουν έναν μηχανισμό για την αντιμετώπιση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης στα σύνορα.
Νέοι κανόνες για το ηλεκτρονικό εμπόριο
Η μεταρρύθμιση αποδίδει ήδη εκεί όπου είναι πιο επιτακτική η ανάγκη, ανταποκρινόμενη αποφασιστικά στην εισροή εισαγωγών ηλεκτρονικού εμπορίου χαμηλής αξίας. Τον Δεκέμβριο του 2025 η ΕΕ αποφάσισε να καταργήσει το παρωχημένο όριο απαλλαγής από τελωνειακούς δασμούς ύψους 150 ευρώ για αποστολές χαμηλής αξίας και να εφαρμόσει αντ' αυτού προσωρινό τελωνειακό δασμό ύψους 3 ευρώ από την 1η Ιουλίου 2026 έως τον Ιούλιο του 2028, μετά τον οποίο θα επιβληθούν κανονικοί τελωνειακοί δασμοί. Ο νέος κανονισμός για τον ΕΤΚ θέσπισε επίσης τέλος διεκπεραίωσης σε επίπεδο ΕΕ για τα μικρά δέματα, με σκοπό την κάλυψη του αυξανόμενου κόστους που αντιμετωπίζουν οι τελωνειακές αρχές κατά την επεξεργασία των εν λόγω εμπορευμάτων χαμηλής αξίας. Η ΕΕ θα αρχίσει να την εφαρμόζει από τον Νοέμβριο του 2026 με σταθερό ποσό, το οποίο θα καθοριστεί σε κατ' εξουσιοδότηση πράξη της Επιτροπής.
Περίοδος προσαρμογής στα κράτη μέλη της ΕΕ
Με τη νέα δημοσίευση του ΕΤΚ στην Επίσημη Εφημερίδα, η νομοθετική διαδικασία έχει ολοκληρωθεί. Η εφαρμογή θα πραγματοποιηθεί τώρα σταδιακά, με τα κράτη μέλη να έχουν στη διάθεσή τους 12 μήνες για να εφαρμόσουν πλήρως τους νέους κανόνες. Η Τελωνειακή Αρχή της ΕΕ αναμένεται να αρχίσει να λειτουργεί το 2027, ενώ ο τελωνειακός κόμβος δεδομένων της ΕΕ θα καταστεί υποχρεωτικός για τις αποστολές ηλεκτρονικού εμπορίου από την 1η Ιουλίου 2028. Το νέο τέλος διεκπεραίωσης αναμένεται να αρχίσει να ισχύει από τον Νοέμβριο του τρέχοντος έτους.
Ολοκληρωμένη μεταρρύθμιση
Η τελωνειακή ένωση της ΕΕ, η οποία ιδρύθηκε το 1968, αποτέλεσε ορόσημο για την ολοκλήρωση της ΕΕ, παρέχοντας τα θεμέλια για την ενιαία αγορά και διασφαλίζοντας την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων εντός της ΕΕ.
Στο σημερινό τοπίο, οι τελωνειακές αρχές ελέγχουν δισεκατομμύρια αποστολές ετησίως, με το ηλεκτρονικό εμπόριο να τροφοδοτεί μια άνευ προηγουμένου αύξηση των εισαγωγών χαμηλής αξίας. Η τελωνειακή ένωση της ΕΕ χρειάστηκε σημαντική μεταρρύθμιση για την αντιμετώπιση σύγχρονων προκλήσεων, όπως τα νέα εμπορικά μοντέλα και ο αυξανόμενος όγκος συναλλαγών, οι τεχνολογικές εξελίξεις, η πράσινη μετάβαση, το νέο γεωπολιτικό πλαίσιο και οι κίνδυνοι για την ασφάλεια.
Στις 17 Μαΐου 2023 η Επιτροπή υπέβαλε προτάσεις για ολοκληρωμένη μεταρρύθμιση, με στόχο την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων μέσω της ανάπτυξης ενός πιο συνεκτικού τελωνειακού συστήματος που βασίζεται στα δεδομένα και στους κινδύνους. Το σύστημα αυτό έχει επίσης σχεδιαστεί για την αποτελεσματική προστασία των οικονομικών και ρυθμιστικών συμφερόντων της.
