Μια νέα πρόταση για την καθιέρωση ανώτατου ηλικιακού ορίου στην οδήγηση επαναφέρει στο προσκήνιο τη συζήτηση γύρω από το κατά πόσο η ηλικία θα πρέπει να αποτελεί κριτήριο για το αν μπορεί κάποιος να συνεχίσει να οδηγεί.
Οι ηλικιωμένοι οδηγοί βρίσκονται σταθερά στο επίκεντρο της συζήτησης που σχετίζεται με την οδική ασφάλεια τα τελευταία χρόνια, παρά το γεγονός ότι έχουμε δει ανθρώπους να ανανεώνουν το δίπλωμά τους ακόμη και σε ηλικίες που πλησιάζουν ή ξεπερνούν τα 90 χρόνια.
Το ζήτημα δεν αφορά βέβαια την ηλικία αυτή καθαυτή, αλλά το κατά πόσο η φυσιολογική φθορά που μπορεί να τη συνοδεύει επηρεάζει κρίσιμες ικανότητες για την ασφαλή οδήγηση, όπως η όραση, τα αντανακλαστικά, η αντίληψη του χώρου και η ταχύτητα λήψης αποφάσεων.
BUY NOW
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, άλλωστε, το θέμα έχει απασχολήσει έντονα τις αρμόδιες αρχές. Η νέα ευρωπαϊκή νομοθεσία για τις άδειες οδήγησης δίνει στα κράτη-μέλη τη δυνατότητα να μειώνουν τη διάρκεια ισχύος των διπλωμάτων για οδηγούς που έχουν συμπληρώσει τα 65 έτη, ώστε να πραγματοποιούνται συχνότερα ιατρικοί έλεγχοι, αυτοαξιολογήσεις ή άλλα ειδικά μέτρα που σχετίζονται με την ικανότητα οδήγησης.
Αντίστοιχη συζήτηση βρίσκεται σε εξέλιξη και στη Μεγάλη Βρετανία. Το βρετανικό Υπουργείο Μεταφορών έθεσε σε δημόσια διαβούλευση την καθιέρωση υποχρεωτικών εξετάσεων όρασης για τους οδηγούς ηλικίας 70 ετών και άνω κατά την ανανέωση της άδειάς τους, εξετάζοντας την απομάκρυνση από το σημερινό σύστημα της αυτοδήλωσης. Στο τραπέζι βρίσκονται μάλιστα και ευρύτερες παρεμβάσεις για το μέλλον, μεταξύ των οποίων γνωστικές και ιατρικές αξιολογήσεις.
Μέσα σε αυτό το κλίμα, μια νέα πρωτοβουλία στην Πορτογαλία έρχεται να προτείνει ένα πολύ πιο δραστικό μέτρο, αυτή τη φορά όχι από την κυβέρνηση ή κάποιο πολιτικό κόμμα, αλλά από έναν απλό πολίτη. Πρόκειται για μια δημόσια αναφορά (petição), έναν θεσμοθετημένο τρόπο με τον οποίο οι πολίτες στην Πορτογαλία μπορούν να απευθύνονται απευθείας στις αρμόδιες αρχές και, συγκεντρώνοντας τον απαιτούμενο αριθμό υπογραφών, να ζητούν την εξέταση ενός συγκεκριμένου ζητήματος.
Μπορεί να μην πρόκειται για νομοσχέδιο και η συγκέντρωση υπογραφών δεν σημαίνει ότι το μέτρο πρόκειται αυτομάτως να εφαρμοστεί, όμως δίνει τη δυνατότητα σε μια πρωτοβουλία πολιτών να αποκτήσει θεσμική υπόσταση και, εφόσον συγκεντρώσει την απαιτούμενη υποστήριξη, να φτάσει μέχρι το πορτογαλικό Κοινοβούλιο.
Στη συγκεκριμένη περίπτωση, την αναφορά δημιούργησε ο Nélson Manuel de Oliveira Ferreira, ζητώντας να καθιερωθεί το 75ο έτος ως ανώτατο ηλικιακό όριο για την οδήγηση. Η πρόταση προβλέπει ουσιαστικά την αυτόματη παύση της ισχύος της άδειας οδήγησης μετά τη συμπλήρωση των 75 ετών, ανεξάρτητα από το αν ο κάτοχός της περνά επιτυχώς τους προβλεπόμενους ελέγχους.
Ο εμπνευστής της πρωτοβουλίας υποστηρίζει ότι η προχωρημένη ηλικία μπορεί να συνοδεύεται από υποχώρηση των γνωστικών, οπτικών και κινητικών ικανοτήτων, επηρεάζοντας τον χρόνο αντίδρασης, την αντίληψη και την κρίση του οδηγού. Παράλληλα, θεωρεί ότι οι σημερινοί μηχανισμοί ιατρικής αξιολόγησης δεν επαρκούν από μόνοι τους για να αποκλείσουν κάθε περίπτωση οδηγού που έχει χάσει την απαιτούμενη ικανότητα.
Αξίζει να σημειωθεί ότι σήμερα στην Πορτογαλία δεν υπάρχει γενικό ανώτατο ηλικιακό όριο για την οδήγηση αυτοκινήτου κατηγορίας Β. Οι οδηγοί μπορούν να συνεχίσουν να οδηγούν εφόσον ανανεώνουν εμπρόθεσμα την άδειά τους και εξακολουθούν να πληρούν τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις ικανότητας.
Μέχρι τις 10 Αυγούστου η αναφορά είχε συγκεντρώσει 685 υπογραφές. Η συγκεκριμένη διαδικασία έχει πάντως ακόμη αρκετό δρόμο μπροστά της, καθώς στην Πορτογαλία μια αναφορά χρειάζεται περισσότερες από 1.000 υπογραφές προκειμένου να εξεταστεί σε αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή και περισσότερες από 7.500 ώστε να φτάσει προς συζήτηση στην Ολομέλεια.
Η πρόταση αναγνωρίζει πάντως και τις συνέπειες που θα μπορούσε να έχει μια τέτοια απαγόρευση στην καθημερινότητα των ηλικιωμένων, ζητώντας παράλληλα τη δημιουργία εναλλακτικών λύσεων μετακίνησης, χωρίς ωστόσο να προσδιορίζει με ποιον τρόπο θα μπορούσαν αυτές να εφαρμοστούν.
Το ζήτημα έχει ήδη προκαλέσει αντιδράσεις, καθώς απέναντι στη λογική ενός απόλυτου ηλικιακού ορίου βρίσκεται το επιχείρημα ότι η ικανότητα ασφαλούς οδήγησης δεν καθορίζεται αποκλειστικά από την ημερομηνία γέννησης και επομένως θα πρέπει να αξιολογείται ξεχωριστά για κάθε οδηγό.
Στην Ελλάδα, άλλωστε, το ισχύον πλαίσιο ακολουθεί ακριβώς τη λογική των συχνότερων επανελέγχων όσο αυξάνεται η ηλικία του οδηγού. Για τις συνήθεις κατηγορίες άδειας, μετά τη συμπλήρωση των 65 ετών η ισχύς περιορίζεται στα τρία χρόνια, ενώ μετά τα 80 η ανανέωση πραγματοποιείται ανά δύο χρόνια.
Για την ανανέωση απαιτείται ιατρικός έλεγχος από παθολόγο ή συναφή ειδικότητα και οφθαλμίατρο. Όσοι έχουν υπερβεί το 80ό έτος εξετάζονται υποχρεωτικά επιπλέον από ωτορινολαρυγγολόγο και από νευρολόγο ή ψυχίατρο, με τους γιατρούς να αποφαίνονται εάν ο ενδιαφερόμενος είναι «ΙΚΑΝΟΣ» ή «ΜΗ ΙΚΑΝΟΣ» για οδήγηση.
Παράλληλα, η διαδικασία ανανέωσης έχει ψηφιοποιηθεί μέσω του gov.gr. Ο οδηγός λαμβάνει έναν τετραψήφιο κωδικό PIN, τον οποίο γνωστοποιεί στους απαιτούμενους γιατρούς, ενώ μετά την ολοκλήρωση κάθε εξέτασης το αποτέλεσμά της καταχωρίζεται ηλεκτρονικά και ενημερώνεται αυτόματα η εφαρμογή.
Με αυτόν τον τρόπο περιορίζεται η διακίνηση έντυπων δικαιολογητικών και ενισχύεται η διαφάνεια, καθώς δημιουργείται ηλεκτρονικό αποτύπωμα των ιατρικών γνωματεύσεων. Έτσι, σε περίπτωση που χρειαστεί να διερευνηθούν οι συνθήκες υπό τις οποίες ανανεώθηκε μια άδεια οδήγησης, μπορεί να διαπιστωθεί ποιοι γιατροί εξέτασαν τον οδηγό και τον έκριναν ικανό να οδηγεί.
Αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε περιπτώσεις σοβαρών τροχαίων, καθώς μπορεί να ελεγχθεί εάν η απαιτούμενη ιατρική αξιολόγηση πραγματοποιήθηκε όπως προβλέπεται και, εφόσον διαπιστωθούν παραλείψεις, να διερευνηθούν τυχόν ευθύνες.
