Η τεχνητή νοημοσύνη επιχειρεί να αποκαλύψει ένα διαφορετικό πρόσωπο της πρωτεύουσας, σε ένα εναλλακτικό σενάριο όπου ο Ιλισός θα συνέχιζε να ρέει ανοιχτός στο κέντρο της πόλης, όπως συμβαίνει σε άλλες ευρωπαϊκές μητροπόλεις.

Η Αθήνα σήμερα είναι μια πόλη που σε μεγάλο βαθμό ταυτίζεται με το τσιμέντο, τις πολυκατοικίες και τις μεγάλες οδικές αρτηρίες, δίνοντας μια εικόνα έντονα αστική που συχνά μας κάνει να ξεχνάμε πως μιλάμε για μια περιοχή που ιστορικά διέθετε πλούσιο φυσικό τοπίο και υδάτινους διαδρόμους.

Στην πραγματικότητα, εντός των διοικητικών ορίων της πόλης ρέουν δύο ποτάμια, με το ένα να είναι φυσικά ο Κηφισός, ο οποίος όπως γνωρίζουμε καλύφθηκε σε μεγάλο βαθμό, για να αναπτυχθεί η ομώνυμη λεωφόρος που εξυπηρετεί καθημερινά τεράστιο όγκο οχημάτων.

Το δεύτερο ποτάμι είναι ο Ιλισός, ένας από τους σημαντικότερους υδάτινους διαδρόμους της αρχαιότητας, ο οποίος πηγάζει από τις βορειοδυτικές πλαγιές του Υμηττού και, ακολουθώντας νοτιοδυτική πορεία μέσα από το λεκανοπέδιο της Αττικής, εκβάλλει στον Φαληρικό Όρμο.

Στην αρχαιότητα, ο Ιλισός αποτελούσε σημαντικό υδάτινο άξονα και κυλούσε κατά μήκος της Αθήνας εξωτερικά των τειχών της πόλης. Στις όχθες του αναπτύχθηκαν ιερά και δημόσια οικοδομήματα, όπως ο Ναός του Ολυμπίου Διός, το Πύθιο, το Παναθηναϊκό Στάδιο και το Ηρακλείο (Κυνόσαργες), ενώ σύμφωνα με την παράδοση, ο Σωκράτης δίδασκε στις όχθες του.

Σήμερα, ο ποταμός έχει καλυφθεί σχεδόν εξ ολοκλήρου, με τα πρώτα έργα να έχουν ξεκινήσει επί καθεστώτος Ιωάννη Μεταξά, με βασική αιτιολογία τον κίνδυνο επιδημιών. Στη συνέχεια, τα έργα προχώρησαν μέχρι που στη θέση του ποταμού αναπτύχθηκε η γραμμή του τραμ και διαμορφώθηκαν βασικοί οδικοί άξονες της σημερινής πόλης.

Πιο συγκεκριμένα, από το ύψος της Παλαιάς Σχολής Χωροφυλακής έως την παλιά γέφυρα του Σταδίου δημιουργήθηκαν οι λεωφόροι Μιχαλακοπούλου, Βασιλέως Κωνσταντίνου και Καλλιρρόης, με τις εργασίες επικάλυψης να ολοκληρώνονται στις αρχές της δεκαετίας του 1960.

Σίγουρα η επικάλυψη του ποταμού έδωσε σε μεγάλο βαθμό μορφή στο κέντρο της Αθήνας όπως τo αντιλαμβανόμαστε σήμερα, ωστόσο η απόφαση αυτή θεωρείται και ένα από τα μεγάλα πολεοδομικά λάθη της Αθήνας, αφού ουσιαστικά «έσβησε» κάθε ελπίδα για παρουσία νερού εντός της πόλης.

Σε αυτό το πλαίσιο, ζητήσαμε από τη τεχνητή νοημοσύνη να «φανταστεί» πώς θα έμοιαζε η πόλη αν ο Ιλισός δεν είχε ποτέ μπαζωθεί και να αποτυπώσει οπτικά αυτό το υποθετικό σενάριο, παρουσιάζοντας μέσω εικόνων μια Αθήνα όπου ο ποταμός διατρέχει ακόμη το κέντρο της πόλης.

Το αποτέλεσμα είναι αναμφίβολα εντυπωσιακό, με τις παραγόμενες απεικονίσεις να σκιαγραφούν μια διαφορετική εκδοχή της πρωτεύουσας, όπου ο υδάτινος άξονας ενσωματώνεται στον αστικό ιστό και δένει αρμονικά με το αστικό προφίλ της πόλης.

Σε μία από τις απεικονίσεις, βλέπουμε την περιοχή Μετς και Αρδηττού, όπου ο ποταμός ρέει ανάμεσα σε καταπράσινες όχθες, ενώ στα δεξιά διακρίνονται οι χαρακτηριστικές πολυκατοικίες του Μετς με τις τέντες τους, και αριστερά υψώνεται ο λόφος του Αρδηττού.

Η σημερινή λεωφόρος έχει αντικατασταθεί από διαδρομές πεζών και ποδηλατών που κινούνται παράλληλα με το νερό, ενώ στο βάθος ξεχωρίζουν οι Στύλοι του Ολυμπίου Διός και πιο μακριά η Ακρόπολη Αθηνών.

Ταυτόχρονα, βλέπουμε τις αλλαγές και στον Νέο Κόσμο και κατά μήκος της Καλλιρρόης, όπου οι κεντρικές λωρίδες κυκλοφορίας δίνουν τη θέση τους σε έναν ποταμό με λιθόκτιστες, βαθμιδωτές όχθες, ενώ το τραμ συνεχίζει να υπάρχει, ωστόσο σε αυτό το σενάριο διασχίζει μια γέφυρα που βρίσκεται πάνω από το ποταμό.

Σε αυτό το σημείο να πούμε πως η ανάπλαση του Ιλισού δεν πρόκειται για ένα καθαρά υποθετικό σενάριο, αφού κατά καιρούς έχουν υπάρξει προτάσεις για την πραγματοποίηση του έργου, με επιστήμονες και πολίτες να στηρίζουν την ιδέα της επανένταξής του στον αστικό ιστό.

Μάλιστα, έχει εκπονηθεί και σχετική διπλωματική εργασία από τη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, εξετάζοντας τρόπους αποκατάστασης του φυσικού οικοσυστήματος και σταδιακής επαναφοράς του ποταμού στο προσκήνιο.

Σε κάθε περίπτωση, ένα τέτοιο εγχείρημα θα αντιμετώπιζε σημαντικές προκλήσεις. Η κοίτη του Ιλισού ιστορικά στέρευε τους καλοκαιρινούς μήνες -ο Όμηρος μάλιστα τον αποκαλούσε «ὑδάτιον» ακριβώς επειδή δεν είχε μόνιμη ροή– ενώ θα απαιτούνταν σύνθετα έργα για τη διατήρηση νερού και την αποφυγή περιβαλλοντικών προβλημάτων, όπως η ανάπτυξη εντόμων.

Διαβάστε επίσης