Νέα δεδομένα έρχονται για τα διπλώματα οδήγησης στην Ευρώπη, με τις αλλαγές που προωθούνται να επηρεάζουν όλους τους οδηγούς και ιδιαίτερα όσους βρίσκονται σε μεγαλύτερες ηλικίες.

Η συζήτηση γύρω από τους ηλικιωμένους οδηγούς βρίσκεται εδώ και χρόνια στο επίκεντρο των ευρωπαϊκών εξελίξεων για την οδική ασφάλεια, με όλο και περισσότερες χώρες να ζητούν ένα πιο ενιαίο πλαίσιο κανόνων, το οποίο θα διασφαλίζει ότι οι οδηγοί διατηρούν τις απαραίτητες σωματικές και νοητικές ικανότητες για να βρίσκονται πίσω από το τιμόνι.

Μέχρι σήμερα, η Ευρωπαϊκή Ένωση παρέχει γενικές κατευθύνσεις στα κράτη-μέλη, αφήνοντας σε κάθε χώρα τη δυνατότητα να καθορίζει το δικό της σύστημα ανανέωσης αδειών οδήγησης και ιατρικών ελέγχων. Έτσι, υπάρχουν σημαντικές διαφορές από χώρα σε χώρα, ιδιαίτερα όσον αφορά τις απαιτήσεις που ισχύουν για τους οδηγούς προχωρημένης ηλικίας.

Στο πλαίσιο της συνολικής αναμόρφωσης που ακολουθεί σχετικά με τους κανόνες που διέπουν τα διπλώματα οδήγησης, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει μεταξύ άλλων αποφασίσει την έγκριση ενός νέου πλαισίου, το οποίο φέρνει αφενός ευθυγραμμίζει τη νομοθεσία για τα διπλώματα σε όλα τα κράτη-μέλη και αφενός φέρνει σημαντικές αλλαγές στις διαδικασίες ανανέωσης των αδειών.

Κεντρικό στοιχείο της νέας φιλοσοφίας, όπως έχουμε ξαναπεί, είναι η καθιέρωση της ανανέωσης του διπλώματος ανά 15 χρόνια για όλους τους οδηγούς. Αυτό σημαίνει ότι οι διαδικασίες ελέγχου της καταλληλότητας δεν θα αφορούν πλέον αποκλειστικά τους ηλικιωμένους, αλλά γενικά όσους κατέχουν δίπλωμα οδήγησης.

Σήμερα, όπως συμβαίνει και στην Ελλάδα (μετά τα 65 και μετά τα 80), οι οδηγοί μετά από συγκεκριμένα ηλικιακά όρια υποχρεώνονται να ανανεώνουν συχνότερα το δίπλωμά τους και να υποβάλλονται σε ιατρικές εξετάσεις. Σε ακόμη μεγαλύτερες ηλικίες, οι ανανεώσεις γίνονται σε μικρότερα χρονικά διαστήματα και συνοδεύονται από πιο εξειδικευμένους ελέγχους, όπως εξετάσεις από οφθαλμίατρο και άλλες ιατρικές ειδικότητες.

Με το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο, οι έλεγχοι αυτοί επεκτείνονται σε όλους τους οδηγούς κατά τη διαδικασία ανανέωσης της άδειας οδήγησης. Έτσι, ένας οδηγός που απέκτησε το δίπλωμά του στα 18 θα κληθεί να περάσει από τις σχετικές διαδικασίες όταν συμπληρώσει τα 15 χρόνια κατοχής της άδειας, δηλαδή περίπου στην ηλικία των 33 ετών.

Το νέο σύστημα έχει ήδη εγκριθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο από το περασμένο φθινόπωρο, ωστόσο η εφαρμογή του αναμένεται να ξεκινήσει τα επόμενα χρόνια και συγκεκριμένα το 2029, δίνοντας στα κράτη-μέλη τον απαραίτητο χρόνο ώστε να προσαρμόσουν τις εθνικές τους νομοθεσίες και τις σχετικές διοικητικές διαδικασίες.

Σημαντικό είναι επίσης ότι η μορφή των ελέγχων δεν θα είναι απαραίτητα ίδια σε όλες τις χώρες. Κάθε κράτος θα έχει τη δυνατότητα να αποφασίσει τον τρόπο με τον οποίο θα πιστοποιείται η καταλληλότητα των οδηγών. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να απαιτούνται αναλυτικές ιατρικές εξετάσεις, ενώ σε άλλες είναι πιθανό να χρησιμοποιούνται ερωτηματολόγια αυτοαξιολόγησης ή πιο απλοποιημένες διαδικασίες.

Παρά το γεγονός ότι οι αλλαγές αφορούν πλέον το σύνολο των οδηγών, πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι οι ηλικιωμένοι θα συνεχίσουν να βρίσκονται στο επίκεντρο των ελέγχων. Η γενικότερη τάση για αυστηρότερη αξιολόγηση της ικανότητας οδήγησης σε όλους τους οδηγούς θεωρείται από αρκετούς ως προάγγελος ακόμη πιο εντατικών ελέγχων στις μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες τα επόμενα χρόνια, με ακόμα περισσότερες ιατρικές εξετάσεις σε περισσότερες ειδικότητες.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η αυξανόμενη έμφαση που δίνεται όχι μόνο στη σωματική, αλλά και στην ψυχική και νοητική υγεία των οδηγών. Στο τραπέζι των συζητήσεων βρίσκονται διάφορα εργαλεία αξιολόγησης που θα μπορούσαν να εξετάζουν την αντίληψη, τα αντανακλαστικά, τη συγκέντρωση και τη γνωστική λειτουργία, ειδικά σε περιπτώσεις οδηγών μεγαλύτερης ηλικίας.

Παράλληλα, αρκετές ευρωπαϊκές χώρες παρακολουθούν με ανησυχία την αύξηση περιστατικών επιθετικής συμπεριφοράς στους δρόμους, γνωστών ως road rage, γεγονός που έχει ανοίξει τη συζήτηση για πιθανή ενσωμάτωση στοιχείων ψυχολογικής αξιολόγησης στις διαδικασίες ανανέωσης των αδειών οδήγησης.

Σημειώνεται τέλος πως οι αλλαγές αυτές έρχονται σε μια περίοδο όπου η οδική ασφάλεια αποτελεί μια από τις κορυφαίες προτεραιότητες για την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Σε αυτό το πλαίσιο, τα τελευταία στοιχεία δείχνουν ότι οι οδηγοί μεγαλύτερης ηλικίας παρουσιάζουν αυξημένη πιθανότητα σοβαρού τραυματισμού όταν εμπλέκονται σε τροχαίο ατύχημα, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις καταγράφονται και υψηλότερα ποσοστά εμπλοκής σε συγκεκριμένες κατηγορίες ατυχημάτων. Αυτός είναι και ο λόγος που τα θεσμικά όργανα φαίνεται να είναι ιδιαίτερα πρόθυμοι να προχωρήσουν σε σχετικές αλλαγές.

Διαβάστε επίσης: