Η πρόσφατη αύξηση των τιμών στα πρατήρια καυσίμων αποδεικνύει για ακόμη μία φορά πόσο πολύ εξαρτάται η καθημερινότητά μας από διεθνείς εξελίξεις χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, ωστόσο η Ελλάδα θα μπορούσε να γίνει πιο αυτόνομη ενεργειακά.

Τις τελευταίες ώρες καταγράφεται σημαντική άνοδος στις τιμές του πετρελαίου, οι οποίες σκαρφάλωσαν στο υψηλότερο σημείο έπειτα από το 2022, και συγκεκριμένα έπειτα από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, υπενθυμίζοντας σε όλους για ακόμη μία φορά πόσο εξαρτημένες είναι οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες από την προμήθεια υδρογονανθράκων από τη Μέση Ανατολή.

Το κλείσιμο των στενών του Ορμούζ και η κλιμάκωση του πολέμου στη Μέση Ανατολή έχουν παραλύσει σε μεγάλο βαθμό τις ροές υδρογονανθράκων από τον Περσικό Κόλπο, ενώ παράλληλα έχουν οδηγήσει τις αγορές σε πανικό. Υπενθυμίζουμε ότι -υπό φυσιολογικές συνθήκες- από τα Στενά του Ορμούζ διέρχεται περίπου το 20% του πετρελαίου και του υγροποιημένου φυσικού αερίου που διακινείται μέσω θαλάσσης σε διεθνή κλίμακα.

Όσον αφορά στην Ελλάδα, λίγες μόλις ημέρες έπειτα από την επίθεση των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν, έχουν ήδη αρχίσει να αποτυπώνονται οι πρώτες συνέπειες της ενεργειακής κρίσης στις αντλίες των πρατηρίων καυσίμων, τα οποία παρουσιάζουν ανοδική τάση.

Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι χθες, 9 Μαρτίου, η μέση τιμή της βενζίνης 95 οκτανίων στα πρατήρια της χώρας ξεπέρασε τα 1,85 ευρώ ανά λίτρο (1,852), ενώ μόλις μία ημέρα μετά την έναρξη της σύρραξης στη Μέση Ανατολή (1 Μαρτίου), η τιμή της βρισκόταν στα 1,754 ευρώ ανά λίτρο.

Ωστόσο η Ελλάδα θα μπορούσε δυνητικά να εκμεταλλευθεί ορισμένα πλεονεκτήματα που διαθέτει σε σύγκριση με τις περισσότερες από τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες, οδηγούμενη έτσι προς μια πιθανή ενεργειακή απεξάρτησή της από το πετρέλαιο.

Κατ’ αρχάς, η Ελλάδα βρίσκεται πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο στην κατανάλωση ενέργειας που προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές (ΑΠΕ), αφού σύμφωνα με στοιχεία από τη Eurostat, το αντίστοιχο ποσοστό για το 2024 ανήλθε σε 25,4%, την ώρα που το αντίστοιχο ποσοστό βρισκόταν το 2004 στο 7,2% και το 2014 στο 15,7%.

Ενδεικτικό είναι το γεγονός ότι υπάρχουν μέρες μέσα στο έτος όπου η συνολική παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ -είτε λόγω ευνοϊκών ανέμων είτε λόγω αυξημένης ηλιοφάνειας- ξεπερνά τις απαιτήσεις της χώρας, μεγάλο ποσοστό της οποίας ωστόσο καταλήγει να «χάνεται» λόγω της αδυναμίας να αποθηκευτεί.

Πρότυπο προς αυτή την κατεύθυνση άλλωστε αποτελούν τα νησιά της Τήλου και της Αστυπάλαιας. Η Τήλος είναι το πρώτο νησί της Μεσογείου που καλύπτει εδώ και χρόνια τις ενεργειακές ανάγκες του βασιζόμενο αποκλειστικά στην παραγωγή ενέργειας από την αιολική και την ηλιακή ενέργεια.

Από την άλλη μεριά, στην Αστυπάλαια εφαρμόζεται εδώ και περίπου 6 χρόνια το πρωτοποραικό πρόγραμμα «Αστυπάλαια -Έξυπνο και Αειφόρο νησί», το οποίο μετατρέπει το νησί σε υπόδειγμα πράσινης κινητικότητας και κυκλικής οικονομίας, τόσο σε ό,τι αφορά στο σκέλος της παραγωγής ενέργειας όσο και στις μετακινήσεις, αφού οι κάτοικοι του νησιού καθώς και οι επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται εκεί έχουν αποκτήσει σε μεγάλο βαθμό ηλεκτρικά οχήματα και τους αντίστοιχους σταθμούς φόρτισης.

Και ενώ το (υγροποιημένο) φυσικό αέριο θα μπορούσε να διαδραματίσει μελλοντικά ακόμη πιο καθοριστικό ρόλο στον τομέα των μεταφορών, αφού πρόκειται για μια «καθαρότερη» επιλογή ανάμεσα στα συμβατικά καύσιμα, ένας ακόμη πυλώνας μιας πιθανής ενεργειακής απεξάρτησης της Ελλάδας από το πετρέλαιο θα μπορούσε να είναι το υδρογόνο.

Το καλοκαίρι του 2025 άνοιξε στους Αγίους Θεοδώρους το πρώτο πρατήριο υδρογόνου στην Ελλάδα για την τροφοδοσία των αντίστοιχων οχημάτων, αποτελώντας παράλληλα και το πρώτο που υλοποιείται στην Ευρώπη με συγχρηματοδότηση (κατά 50%) από το ευρωπαϊκό πρόγραμμα Connecting Europe Facility (CEF) – Transport.

Μάλιστα, φαίνεται πως η τεχνολογία του υδρογόνου «μπαίνει» δυναμικά και στις δημόσιες συγκοινωνίες, αφού μόλις πρόσφατα ανακοινώθηκε από τις Οδικές Συγκοινωνίες (Ο.ΣΥ.Α.Ε.) η έγκριση της χρηματοδότησης για την αγορά 50 λεωφορείων υδρογόνου κυψελών καυσίμου (FCEV), όπως και η δημιουργία ενός ακόμη πρατηρίου υδρογόνου στο Θριάσιο Πεδίο της Αττικής.

Σημαντικό ρόλο προς αυτή την κατεύθυνση παίζει τα τελευταία χρόνια και η ανανέωση του στόλου των λεωφορείων με θερμικό κινητήρα από αμιγώς ηλεκτροκίνητα, στο γενικότερο πλαίσιο εξάλλου και της μετάβασης στην ηλεκτροκίνηση σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η οποία ενισχύει περαιτέρω την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα.

Είναι λοιπόν σαφές ότι παρόλο που προς το παρόν βρισκόμαστε πολύ μακριά από την εξασφάλιση των προϋποθέσεων προς μία ενεργειακή απεξάρτηση από το πετρέλαιο, η Ελλάδα θα μπορούσε δυνητικά να παίξει πρωταγωνιστικό ρόλο σε ευρωπαϊκό επίπεδο προς αυτή την κατεύθυνση.